خانه به دوش سرگرمی، دانستنی، سلامت، ورزش و … همه در خانه به دوش
قهوه برای خیلی از ما با یک فنجان صبحگاهی شروع میشود؛ نوشیدنیای که بوی آن میتواند قبل از اولین جرعه، حالوهوای صبح را عوض کند. اما قهوه فقط یک نوشیدنی خوشعطر و حاوی کافئین نیست.
خانه به دوش – در سالهای اخیر، پژوهشهای زیادی درباره ارتباط مصرف قهوه با سلامت انسان انجام شده است. بعضی از این مطالعات، مصرف قهوه را با احتمال کمتر برخی بیماریها و پیامدهای سلامتی مرتبط دانستهاند؛ از سلامت قلب و کبد گرفته تا دیابت نوع ۲ و برخی بیماریهای عصبی.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
«ارتباط» با «اثبات علت و معلول» یکی نیست.
برای مثال، اگر در یک مطالعه افرادی که قهوه بیشتری مینوشند کمتر به یک بیماری مبتلا شده باشند، نمیتوانیم فوراً نتیجه بگیریم که قهوه علت کاهش بیماری بوده است.
پس خواص قهوه را بهتر است با نگاه علمی و بدون اغراق بررسی کنیم.
قهوه چه ترکیباتی دارد؟
وقتی درباره فواید احتمالی قهوه صحبت میکنیم، نباید همه چیز را فقط به کافئین نسبت دهیم. قهوه حاوی ترکیبات متعددی است و کافئین یکی از شناختهشدهترین آنهاست. برخی ترکیبات دیگر نیز در عطر، طعم و ویژگیهای زیستی قهوه نقش دارند. کافئین یک ماده محرک طبیعی است که بر سیستم عصبی مرکزی اثر میگذارد و در مقادیر متوسط میتواند هوشیاری را افزایش داده و احساس خوابآلودگی را کاهش دهد. به همین دلیل تجربهای که از یک فنجان قهوه داریم، فقط نتیجه «کافئین» نیست؛ نوع دانه، رُست، روش دمآوری و مقدار مصرف نیز اهمیت دارند.
مهمترین خواص احتمالی قهوه
پژوهشهای علمی تاکنون ارتباط مصرف قهوه با طیف گستردهای از پیامدهای سلامت را بررسی کردهاند. در یک مرور چتری بزرگ که صدها فراتحلیل را بررسی کرده بود، مصرف قهوه در بسیاری از پیامدهای سلامت بیشتر با نتایج مطلوب یا خنثی همراه بود تا نتایج نامطلوب. البته این موضوع به معنی آن نیست که قهوه برای همه افراد و در هر مقدار مفید است.
بیایید مهمترین موارد را جداگانه بررسی کنیم.
۱. قهوه میتواند هوشیاری را افزایش دهد
این احتمالاً شناختهشدهترین اثر قهوه است. کافئین با اثر بر سیستم عصبی مرکزی میتواند احساس خستگی و خوابآلودگی را کاهش دهد و هوشیاری را افزایش دهد. EFSA نیز اثر محرک کافئین بر سیستم عصبی مرکزی و افزایش هوشیاری را تأیید میکند.
به همین دلیل بسیاری از افراد قهوه را:
- صبحها بعد از بیدار شدن
- هنگام مطالعه
- در ساعات کاری
- پیش از فعالیتهای نیازمند تمرکز
مصرف میکنند.
البته واکنش افراد به کافئین یکسان نیست. یک نفر ممکن است با یک فنجان کاملاً سرحال شود و فرد دیگری بعد از همان مقدار، تغییر محسوسی احساس نکند.
۲. قهوه ممکن است با سلامت قلب و عروق ارتباط داشته باشد
یکی از جالبترین حوزههای پژوهش درباره قهوه، ارتباط آن با بیماریهای قلبی و عروقی است. در مرور چتری منتشرشده در BMJ، مصرف قهوه با کاهش خطر مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبیعروقی و سکته در برخی مطالعات همراه بود. در همان مرور، بیشترین کاهش نسبی خطر برای برخی پیامدها در مصرف حدود سه فنجان در روز مشاهده شده بود.
اما این اعداد را نباید به شکل «سه فنجان قهوه برای قلب مفید است» تفسیر کرد.
چرا؟
چون بخش بزرگی از این شواهد از مطالعات مشاهدهای به دست آمدهاند و نمیتوانند بهتنهایی ثابت کنند که خود قهوه علت این تفاوت بوده است. نویسندگان همان مرور نیز بر نیاز به مطالعات مداخلهای قویتر برای مشخصشدن رابطه علت و معلولی تأکید کردهاند.
۳. قهوه با کاهش خطر دیابت نوع ۲ ارتباط نشان داده است
یکی دیگر از حوزههای مورد توجه پژوهشگران، ارتباط میان مصرف قهوه و دیابت نوع ۲ است. مرورهای علمی، مصرف قهوه را با احتمال کمتر ابتلا به برخی مشکلات متابولیک، از جمله دیابت نوع ۲، مرتبط دانستهاند.
اما اینجا هم همان قانون مهم برقرار است:
قهوه را نباید درمان یا پیشگیری قطعی از دیابت بدانیم.
نوع رژیم غذایی، وزن بدن، فعالیت بدنی، خواب، ژنتیک و عوامل متعدد دیگری در خطر ابتلا به دیابت نقش دارند.
ضمن اینکه اگر قهوه با مقدار زیادی شکر، سیروپ یا خامه مصرف شود، داستان تغذیهای آن با یک فنجان قهوه ساده کاملاً متفاوت خواهد بود.
۴. قهوه و سلامت کبد
کبد یکی از حوزههایی است که در مطالعات مربوط به قهوه نتایج جالبی دیده شده است.
در مرورهای علمی، مصرف قهوه با کاهش خطر برخی بیماریهای کبدی از جمله بیماری کبد چرب غیرالکلی و سیروز ارتباط داشته است.
این موضوع باعث شده قهوه در تحقیقات مرتبط با سلامت کبد توجه زیادی دریافت کند.
با این حال، نباید از این یافته نتیجه گرفت که نوشیدن قهوه میتواند بیماری کبدی را درمان کند.
قهوه جایگزین تشخیص، درمان پزشکی، تغذیه مناسب یا کاهش وزن نیست.
اگر کسی به بیماری کبدی مبتلاست، مقدار مناسب مصرف قهوه باید با توجه به شرایط فردی او تعیین شود.
۵. قهوه ممکن است با کاهش خطر برخی بیماریهای عصبی ارتباط داشته باشد
پژوهشهای مختلف ارتباط مصرف قهوه را با برخی بیماریهای عصبی نیز بررسی کردهاند. در مرورهای جامع، مصرف قهوه با برخی پیامدهای عصبی مطلوب همراه بوده است، اما میزان اطمینان به شواهد در همه بیماریها یکسان نیست. بنابراین بهتر است از عبارتهایی مانند «قهوه از آلزایمر جلوگیری میکند» یا «قهوه پارکینسون را درمان میکند» استفاده نکنیم.
بیان دقیقتر این است که:
برخی مطالعات، ارتباط میان مصرف قهوه و خطر کمتر بعضی بیماریهای عصبی را گزارش کردهاند.
همین تفاوت کوچک در جملهبندی، از نظر علمی بسیار مهم است.
۶. قهوه و طول عمر؛ آیا قهوهخورها بیشتر عمر میکنند؟
این یکی از جذابترین ادعاهایی است که درباره قهوه مطرح شده است.
در مرور چتری BMJ، مصرف قهوه با کاهش خطر مرگومیر ناشی از همه علل در برخی مطالعات ارتباط داشت و بیشترین کاهش نسبی خطر در محدوده حدود سه تا چهار فنجان در روز مشاهده شد.
اما باز هم نباید جمله را به این شکل ساده کنیم که:
«قهوه باعث افزایش طول عمر میشود.»
مطالعات مشاهدهای نمیتوانند چنین رابطه علت و معلولی قطعیای را ثابت کنند.
ممکن است افراد قهوهخور و غیرقهوهخور از جهات دیگری نیز با یکدیگر تفاوت داشته باشند.
پس یافته علمی جذاب است، اما هنوز نباید آن را به یک نسخه پزشکی تبدیل کرد.
۷. آیا قهوه آنتیاکسیدان دارد؟
بله. قهوه حاوی ترکیباتی است که دارای فعالیت آنتیاکسیدانی هستند و در کنار سایر ترکیبات گیاهی قهوه مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند. اما یک اشتباه رایج این است که چون قهوه دارای ترکیبات آنتیاکسیدانی است، پس هرچه بیشتر قهوه بخوریم سالمتر خواهیم بود. این نتیجهگیری درست نیست.
مقدار مصرف اهمیت دارد.
همانطور که در مورد بسیاری از مواد غذایی و نوشیدنیها صدق میکند، «وجود یک ترکیب مفید» به معنای «مصرف نامحدود محصول» نیست.
۸. قهوه میتواند روی عملکرد ذهنی و احساس خستگی اثر بگذارد
کافئین یکی از دلایلی است که قهوه در ساعات کاری و مطالعه محبوب شده است. مصرف کافئین میتواند هوشیاری را افزایش دهد و احساس خوابآلودگی را کاهش دهد. اما این اثر نباید با جایگزینکردن خواب اشتباه گرفته شود. اگر شبها کم میخوابید و صبح با چند فنجان قهوه خودتان را سرپا نگه میدارید، قهوه مشکل اصلی یعنی کمبود خواب را حل نکرده است. در واقع مصرف کافئین در ساعات نامناسب میتواند خودش خواب را مختل کند. EFSA گزارش میکند که حتی مصرف ۱۰۰ میلیگرم کافئین در برخی افراد، بهخصوص اگر نزدیک زمان خواب مصرف شود، میتواند روی مدت و الگوی خواب اثر بگذارد.
آیا قهوه باعث لاغری میشود؟
این سؤال را تقریباً هر کسی که درباره خواص قهوه جستوجو میکند، دیده است.
پاسخ دقیق این است:
قهوه را نباید یک چربیسوز یا روش مستقل برای کاهش وزن دانست.
کافئین میتواند روی سیستم عصبی و برخی فرآیندهای مرتبط با انرژی اثر بگذارد، اما این موضوع به معنی آن نیست که نوشیدن چند فنجان قهوه باعث کاهش وزن قابل توجه میشود.
اگر قهوه با شکر، خامه، سیروپ و شیر پرچرب مصرف شود، کالری نوشیدنی نیز افزایش پیدا میکند.
بنابراین اگر هدف کاهش وزن دارید، تفاوت بزرگی میان:
قهوه ساده
و
نوشیدنی قهوهای پر از شکر و افزودنی
وجود دارد.
قهوه برای ورزش خوب است؟
کافئین میتواند روی هوشیاری و احساس خستگی اثر بگذارد و به همین دلیل در تغذیه ورزشی نیز مورد توجه قرار گرفته است. EFSA اعلام کرده است که برای بزرگسالان سالم، یک دوز منفرد تا ۲۰۰ میلیگرم کافئین، از مجموع منابع غذایی، نگرانی ایمنی ایجاد نمیکند و همین مقدار در شرایط معمول میتواند کمتر از دو ساعت پیش از فعالیت ورزشی شدید نیز مصرف شود.
البته این به معنای آن نیست که هر ورزشکاری باید قبل از تمرین قهوه بخورد.
حساسیت به کافئین، کیفیت خواب، ساعت تمرین و شرایط جسمی افراد متفاوت است.
آیا قهوه ضرر هم دارد؟
قطعاً. یکی از اشتباهات رایج در مطالب مربوط به خواص قهوه این است که فقط مزایا گفته میشود. قهوه برای بسیاری از افراد در مقدار متعادل مشکلی ایجاد نمیکند، اما کافئین میتواند در برخی افراد باعث:
- بیقراری
- اضطراب
- تپش قلب
- اختلال خواب
- عصبیشدن
- ناراحتیهای گوارشی
شود.
میزان تحمل افراد نیز متفاوت است. ممکن است یک نفر عصر قهوه بنوشد و بدون مشکل بخوابد، در حالی که فرد دیگری با همان مقدار ساعتها بیدار بماند.
چه مقدار قهوه در روز بیخطر است؟
برای افراد سالم، EFSA اعلام کرده است که مصرف مجموعاً تا ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز معمولاً نگرانی ایمنی ایجاد نمیکند؛ البته این عدد برای کل کافئین دریافتی از همه منابع است، نه فقط قهوه. همچنین یک دوز منفرد تا ۲۰۰ میلیگرم برای بزرگسالان سالم در محدودهای است که EFSA آن را بدون نگرانی ایمنی میداند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
۴۰۰ میلیگرم کافئین برابر با تعداد ثابتی فنجان قهوه نیست.
مقدار کافئین قهوه به نوع دانه، روش دمآوری، اندازه سرو و عوامل دیگر بستگی دارد.
برای نمونه، EFSA بهعنوان مقادیر تقریبی، حدود ۸۰ میلیگرم کافئین برای یک اسپرسوی ۶۰ میلیلیتری و حدود ۹۰ میلیگرم برای یک فنجان قهوه فیلتری ۲۰۰ میلیلیتری ذکر میکند؛ این اعداد ثابت نیستند و میتوانند تفاوت زیادی داشته باشند.
پس بهتر است به جای شمردن «فنجان»، به میزان واقعی کافئین دریافتی هم توجه کنیم.
آیا همه افراد میتوانند قهوه بخورند؟
خیر. تحمل کافئین در افراد متفاوت است و شرایط خاص میتواند نیاز به محدودکردن مصرف داشته باشد. برای زنان باردار، EFSA مصرف مجموع کافئین تا ۲۰۰ میلیگرم در روز را در چارچوب ارزیابی خود بدون نگرانی ایمنی برای جنین دانسته است. افرادی که بیماری زمینهای دارند یا داروهای خاصی مصرف میکنند نیز نباید صرفاً بر اساس توصیههای عمومی درباره مقدار قهوه تصمیم بگیرند. اگر بعد از مصرف قهوه دچار تپش قلب، اضطراب شدید، اختلال خواب یا علائم غیرعادی میشوید، کاهش مصرف و مشورت با پزشک میتواند منطقی باشد.
قهوه تلخ بهتر است یا قهوه شیرین؟
اگر از نظر کالری و تغذیه صحبت کنیم، قهوه ساده بدون شکر با نوشیدنیهای قهوهای شیرین یکسان نیست. یک فنجان قهوه ساده میتواند کالری بسیار کمی داشته باشد، اما با اضافهکردن شکر، سیروپ، خامه یا سایر مواد، مقدار انرژی نوشیدنی افزایش پیدا میکند. بنابراین اگر هدف شما استفاده از قهوه بهعنوان یک نوشیدنی کمکالری است، قهوه ساده انتخاب متفاوتی نسبت به نوشیدنیهای شیرین کافهای خواهد بود.
آیا قهوه بدون کافئین هم خواص قهوه را دارد؟
قهوه بدون کافئین یا Decaf همچنان قهوه است و تمام ترکیبات آن بهطور کامل حذف نمیشوند.
فرآیند بدونکافئینکردن با هدف کاهش مقدار کافئین انجام میشود، نه حذف تمام ترکیبات موجود در قهوه.
بنابراین کسی که به کافئین حساس است، میتواند در برخی شرایط گزینه بدون کافئین را نیز بررسی کند.
البته «بدون کافئین» به معنی صفر مطلق کافئین نیست و مقدار کمی کافئین ممکن است باقی بماند.
یک نکته مهم درباره فواید قهوه
اگر بخواهیم تمام تحقیقات درباره قهوه را در یک جمله خلاصه کنیم، بهتر است بگوییم:
شواهد موجود، مصرف معمول قهوه را برای بیشتر بزرگسالان سالم نسبتاً ایمن نشان میدهد و در مطالعات متعدد، ارتباطهایی با برخی پیامدهای مطلوب سلامت دیده شده است؛ اما قهوه نباید بهعنوان دارو یا درمان بیماریها معرفی شود.
مرور جامع BMJ نیز تأکید کرده است که قهوه در الگوهای معمول مصرف، در مجموع بیشتر با فایده یا اثر خنثی نسبت به آسیب همراه بوده، اما برای اثبات روابط علت و معلولی به پژوهشهای مداخلهای قویتر نیاز است.
این شاید علمیترین و منصفانهترین نگاه به قهوه باشد.
بیشتر بخوانید:
جمعبندی خواص قهوه
قهوه فقط یک نوشیدنی برای رفع خوابآلودگی نیست.
کافئین موجود در آن میتواند هوشیاری را افزایش دهد و تحقیقات مختلف نیز ارتباط مصرف قهوه را با برخی پیامدهای مطلوب در زمینه سلامت قلب و عروق، متابولیسم، کبد و برخی بیماریهای عصبی بررسی کردهاند. با این حال، نباید از این یافتهها نتیجه گرفت که قهوه یک داروی پیشگیریکننده یا درمانکننده است.
مقدار مصرف، زمان نوشیدن، نوع قهوه و شرایط جسمی فرد اهمیت دارند.
اگر قهوه مینوشید و با آن احساس خوبی دارید، برای بیشتر بزرگسالان سالم، مصرف متعادل معمولاً مسئلهای ایجاد نمیکند. اما اگر قهوه خواب شما را خراب میکند یا باعث اضطراب و تپش قلب میشود، «بیشتر» قطعاً به معنی «بهتر» نیست.
در نهایت، شاید بهترین روش این باشد که قهوه را همان چیزی بدانیم که هست:
یک نوشیدنی خوشعطر و پیچیده که میتواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد، اما قرار نیست جایگزین یک سبک زندگی سالم شود.
سوالات متداول درباره خواص قهوه
مهمترین خاصیت قهوه چیست؟
شناختهشدهترین اثر قهوه افزایش هوشیاری و کاهش احساس خوابآلودگی است که عمدتاً به کافئین مربوط میشود.
آیا قهوه برای قلب مفید است؟
مطالعات مشاهدهای در مجموع ارتباط مصرف قهوه با کاهش خطر برخی بیماریهای قلبیعروقی و مرگومیر قلبی را گزارش کردهاند، اما این یافتهها بهتنهایی ثابت نمیکنند که قهوه مستقیماً باعث این کاهش خطر میشود.
آیا قهوه برای کبد مفید است؟
برخی مطالعات مصرف قهوه را با خطر کمتر بیماریهایی مانند کبد چرب غیرالکلی و سیروز مرتبط دانستهاند. با این حال، قهوه درمان بیماری کبدی محسوب نمیشود.
آیا قهوه باعث لاغری میشود؟
قهوه را نباید یک روش مستقل یا قطعی برای کاهش وزن دانست. کافئین میتواند روی برخی فرایندهای مرتبط با انرژی اثر بگذارد، اما کاهش وزن پایدار به مجموعهای از عوامل مانند تغذیه، فعالیت بدنی و تعادل انرژی وابسته است.
روزانه چند فنجان قهوه بخوریم؟
برای بزرگسالان سالم، EFSA مصرف حداکثر حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز از همه منابع را در محدوده بدون نگرانی ایمنی میداند. مقدار واقعی کافئین هر فنجان به نوع قهوه و روش تهیه بستگی دارد.
آیا قهوه برای خواب مضر است؟
کافئین میتواند خواب را مختل کند، بهخصوص اگر نزدیک زمان خواب مصرف شود. EFSA گزارش میکند که حتی ۱۰۰ میلیگرم کافئین در برخی افراد میتواند بر خواب اثر بگذارد.
آیا قهوه برای ورزشکاران مفید است؟
کافئین میتواند هوشیاری را افزایش دهد و به همین دلیل در تغذیه ورزشی مورد توجه است. EFSA نیز مصرف منفرد تا ۲۰۰ میلیگرم کافئین را برای بزرگسالان سالم، از جمله در شرایط خاص پیش از ورزش شدید، در محدوده بدون نگرانی ایمنی ارزیابی کرده است.
آیا قهوه برای زنان باردار مناسب است؟
در دوران بارداری، مصرف کافئین باید محدودتر باشد. EFSA مجموع دریافت تا ۲۰۰ میلیگرم کافئین در روز را در ارزیابی خود بدون نگرانی ایمنی برای جنین دانسته است.
آیا قهوه بدون کافئین سالمتر است؟
لزوماً نه. انتخاب قهوه بدون کافئین بیشتر برای افرادی اهمیت دارد که میخواهند دریافت کافئین خود را کاهش دهند یا به کافئین حساس هستند. بدون کافئین بودن بهخودیخود به معنی سالمتر بودن نیست.
آیا قهوه برای همه افراد مفید است؟
خیر. حساسیت افراد به کافئین متفاوت است و بعضی افراد ممکن است با مصرف قهوه دچار بیخوابی، اضطراب، بیقراری یا تپش قلب شوند. افراد دارای بیماریهای خاص یا مصرفکننده برخی داروها نیز باید شرایط خود را جداگانه در نظر بگیرند.
One comment
Pingback: انواع قهوه چیست؟ معرفی محبوبترین انواع قهوه