کلزا چیست؟ از این گیاه زردرنگ چه چیزی تولید می شود؟

خانه به دوش – اگر در فصل بهار با مزرعه ای پر از گل های زرد روبه رو شده اید، احتمالا با مزرعه کلزا مواجه بوده اید. کلزا یکی از مهم ترین گیاهان روغنی است که علاوه بر زیبایی مزارع، نقش مهمی در تولید روغن خوراکی دارد.

اما کلزا دقیقا چیست و از دانه های کوچک آن چه محصولاتی به دست می آید؟

کلزا چیست؟

کلزا یک گیاه علفی و یک ساله از خانواده کلمیان است که بیشتر برای استفاده از دانه های روغنی آن کشت می شود. گل های کلزا معمولا زرد رنگ هستند و پس از پایان گلدهی، غلاف هایی روی بوته تشکیل می شود که داخل آنها دانه های کوچک کلزا قرار دارند.

این دانه های کوچک، ماده اولیه تولید روغن کلزا هستند. کلزا در بسیاری از مناطق به عنوان یک محصول پاییزه کشت می شود و گیاه در طول فصل سرد رشد می کند. با گرم شدن هوا، گلدهی آغاز می شود و در ادامه دانه ها تشکیل و برای برداشت آماده می شوند.

چرا کلزا را با گل های زرد می شناسیم؟

یکی از مشخص ترین ویژگی های کلزا، گل های زرد و فراوان آن است. زمانی که بخش زیادی از مزرعه به گل می رود، سطح مزرعه تقریبا به رنگ زرد درمی آید.

این گل ها علاوه بر نقش تولید مثل گیاه، برای زنبورهای عسل نیز منبع شهد و گرده هستند و می توانند در دوره گلدهی مورد توجه زنبورداران قرار بگیرند.

از کلزا چه چیزی تولید می شود؟

مهم ترین محصولی که از کلزا به دست می آید، روغن خوراکی است. دانه های برداشت شده پس از تمیز شدن و طی فرآیندهای روغن کشی، روغن موجود در آنها استخراج می شود.

در کنار روغن، محصول دیگری به نام کنجاله کلزا نیز به دست می آید. کنجاله بخش باقی مانده پس از استخراج روغن از دانه است و پس از فرآوری مناسب می تواند به عنوان یکی از مواد اولیه خوراک دام و طیور استفاده شود.

به زبان ساده:

دانه کلزا → روغن گیری → روغن کلزا + کنجاله کلزا

روغن کلزا چه کاربردی دارد؟

روغن استخراج شده از دانه کلزا یکی از روغن های گیاهی مورد استفاده در صنایع غذایی است. از آن می توان در تهیه و پخت بسیاری از غذاها و همچنین تولید برخی محصولات غذایی فرآوری شده استفاده کرد.

کیفیت روغن کلزا به رقم گیاه، شرایط کشت، کیفیت دانه و فرآیند استخراج و فرآوری بستگی دارد. بنابراین صرف اینکه روغن از کلزا تهیه شده است، به تنهایی برای قضاوت درباره کیفیت یک محصول کافی نیست و باید مشخصات محصول نهایی و استانداردهای آن نیز مورد توجه قرار گیرد.

کنجاله کلزا چیست؟

بعد از خارج کردن روغن از دانه، ماده جامدی باقی می ماند که کنجاله کلزا نام دارد. این محصول دارای پروتئین و مواد مغذی است و پس از فرآوری می تواند در جیره غذایی دام و برخی انواع خوراک دام و طیور استفاده شود.

البته کنجاله کلزا مانند هر ماده اولیه خوراکی باید مطابق استانداردهای مربوطه تولید و مصرف شود و میزان استفاده از آن به نوع دام، کیفیت کنجاله و ترکیب کل جیره بستگی دارد.

آیا کلزا فقط برای تولید روغن کشت می شود؟

خیر. هرچند تولید روغن مهم ترین دلیل کشت کلزا است، اما این گیاه کاربردهای دیگری نیز دارد.

بقایای گیاه پس از برداشت می توانند در چرخه مواد آلی زمین نقش داشته باشند. همچنین قرار گرفتن کلزا در تناوب زراعی با محصولاتی مانند گندم می تواند به تنوع الگوی کشت کمک کند.

از طرف دیگر، گل های کلزا برای زنبورهای عسل جذاب هستند و در زمان گلدهی می توانند یک منبع غذایی برای زنبورها فراهم کنند.

کلزا چه زمانی گل می دهد؟

زمان گلدهی کلزا به رقم، تاریخ کاشت، شرایط آب و هوایی و منطقه بستگی دارد. در بسیاری از مناطق ایران، کلزای پاییزه پس از گذراندن فصل سرد، در بهار وارد مرحله گلدهی می شود.

بعد از پایان گلدهی، غلاف های حاوی دانه شکل می گیرند. وقتی دانه ها به اندازه کافی رسیده باشند، محصول برای برداشت آماده می شود.

دانه کلزا چه شکلی است؟

دانه کلزا بسیار کوچک و معمولا به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه دیده می شود. با وجود اندازه کوچک، مقدار قابل توجهی روغن در دانه وجود دارد و همین موضوع باعث شده کلزا به یکی از محصولات مهم روغنی تبدیل شود.

پس از برداشت، دانه ها باید به شکل مناسب نگهداری شوند تا کیفیت آنها برای روغن کشی حفظ شود.

کلزا چه تفاوتی با گیاهان زرد مشابه دارد؟

هر گل زردی که در مزرعه یا طبیعت دیده می شود، کلزا نیست. کلزا معمولا به صورت یک محصول زراعی و در سطح وسیع کشت می شود و بوته، برگ، گل و غلاف های آن ویژگی های مشخصی دارند.

یکی از نشانه های مهم در زمان تشخیص کلزا، وجود غلاف های باریک حاوی دانه پس از پایان گلدهی است.

جمع بندی

کلزا یک گیاه روغنی یک ساله است که بیشتر برای تولید روغن از دانه های آن کشت می شود. گل های زرد آن در فصل گلدهی منظره ای چشمگیر ایجاد می کنند و دانه های کوچک گیاه پس از برداشت برای روغن کشی به کار می روند.

مهم ترین محصولات حاصل از کلزا روغن کلزا و کنجاله کلزا هستند. روغن در صنایع غذایی کاربرد دارد و کنجاله نیز پس از فرآوری مناسب می تواند در خوراک دام استفاده شود. کلزا همچنین می تواند در تناوب زراعی و تامین شهد و گرده برای زنبورها نقش داشته باشد.

بیشتر بخوانید: 

مقدار بذر کلزا در هکتار چقدر است؟ تراکم مناسب بوته و روش محاسبه بذر